उत्सवाचा आवाज वाढवू नका; संस्कृतीची उंची वाढवा; कायदा कागदावर नव्हे, रस्त्यावर दिसण्याची गरज —
कोपरगाव वृत्तवेध :
सण आला की जल्लोष होणारच; मिरवणुका निघणार, ढोल-ताशे वाजणार, उत्साहाचे वातावरण निर्माण होणार. पण उत्सवाचा आवाज जेव्हा नागरिकांच्या कानावर, आरोग्यावर आणि शांततेवर आक्रमण करू लागतो, तेव्हा तो उत्सव राहत नाही—तो ध्वनिप्रदूषणाचा प्रश्न बनतो. गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर कोपरगावात पुन्हा एकदा डीजे, डॉल्बी, लेझर आणि कर्णकर्कश आवाजाचा मुद्दा ऐरणीवर आला असून, ध्वनिप्रदूषणाच्या नियमांची सर्वांसाठी समान आणि कठोर अंमलबजावणी कधी होणार? हा सवाल नागरिकांतून उपस्थित होत आहे.
श्रद्धा तुमची; शांतताही आमची!
धर्म, श्रद्धा आणि परंपरा जपण्याचा अधिकार प्रत्येकाला आहे. मात्र त्याचवेळी दुसऱ्याला शांततेत जगण्याचा अधिकारही तितकाच महत्त्वाचा आहे. एखाद्या मंडळाचा उत्सव शेजारील नागरिकांच्या आरोग्यावर, झोपेवर किंवा अभ्यासावर लादला जाऊ शकत नाही.
नियम स्पष्ट आहेत. निवासी क्षेत्रात ध्वनीची मर्यादा दिवसा ५५ डेसिबल, तर रात्री ४५ डेसिबल आहे. शांतता क्षेत्रात ही मर्यादा अनुक्रमे ५० आणि ४० डेसिबल आहे. सार्वजनिक ठिकाणी लाऊडस्पीकर अथवा ध्वनिवर्धक यंत्रणा वापरण्यासाठी आवश्यक परवानगी आणि वेळेचे निर्बंधही लागू आहेत.
मग प्रश्न एकच—नियम आहेत, तर अंमलबजावणी कुठे आहे?
डीजे असो वा डॉल्बी; कायद्यापेक्षा मोठे काहीच नाही!
डीजे, डॉल्बी किंवा साऊंड सिस्टीमचे नाव बदलले म्हणून नियम बदलत नाहीत. आवाजाची तीव्रता कायदेशीर मर्यादेत आहे की नाही, हा खरा मुद्दा आहे.
मिरवणुकीत कानठळ्या बसविणारा आवाज, त्याला जोडलेले लेझर लाइट्स आणि फटाक्यांचा कर्णकर्कश गडगडाट यामुळे सार्वजनिक शांततेचा प्रश्न अधिक गंभीर होतो. उत्सवाच्या नावाखाली नियम मोडण्याला कोणतीही वेगळी मुभा नसावी.
कायदा कागदावर दाखविण्यासाठी नसतो; तो प्रत्यक्ष रस्त्यावर दिसला पाहिजे!
आवाजाचा फटका कुणाला?
ध्वनिप्रदूषणाचा परिणाम केवळ कानांपुरता मर्यादित राहत नाही. ज्येष्ठ नागरिक, लहान मुले, आजारी व्यक्ती, विद्यार्थी यांना त्याचा सर्वाधिक त्रास होऊ शकतो. प्राणी-पक्ष्यांवरही मोठ्या आवाजाचा परिणाम होतो.
म्हणून पर्यावरणपूरक उत्सव म्हणजे केवळ धूर आणि कचरा कमी करणे नव्हे; अनावश्यक आवाजाला लगाम घालणेही तितकेच आवश्यक आहे.
गणरायाला दणदणाट नको; भक्तीचा नाद पुरेसा!
गणेशोत्सवाचा उत्साह डीजेच्या दणदणाटावर अवलंबून नाही. ढोल-ताशे, हलगी, पारंपरिक वाद्ये, मर्दानी खेळ, सांस्कृतिक कार्यक्रम यामुळेही उत्सवाचा उत्साह आणि संस्कृतीची ओळख कायम राहू शकते.
उत्सवात आधुनिकतेला विरोध नाही; मात्र आधुनिकतेच्या नावाखाली ध्वनिप्रदूषणाची स्पर्धा कशासाठी? हा विचार आता मंडळांनीही करायला हवा.
‘समान नियम, समान कारवाई’ हाच खरा कस!
ध्वनिप्रदूषणाच्या नियमांबाबत न्यायालयांनी वेळोवेळी निर्देश दिले आहेत. नियमभंगाच्या प्रकरणांत कारवाईही झाली आहे. त्यामुळे उत्सव कोणताही असो, कायद्याची चौकट सर्वांसाठी समान असली पाहिजे.
कोपरगावातही यंदाच्या सण-उत्सवाच्या काळात प्रशासनाने केवळ सूचना देण्यापलीकडे जाऊन नियमांचे पालन होते की नाही, यावर लक्ष ठेवण्याची गरज आहे. नियम मोडणाऱ्यांवर कारवाई झाली तरच ‘कायदा सर्वांसाठी समान’ हा संदेश प्रत्यक्षात जाईल.
गणेश मंडळे, नागरिक, युवक, महिला, ज्येष्ठ नागरिक, सामाजिक कार्यकर्ते आणि लोकप्रतिनिधी यांनीही यासाठी पुढाकार घेण्याची गरज आहे.
वृत्तवेधचा सवाल : उत्सव मोठा की आवाज?
उत्सवाचा आनंद दुसऱ्याच्या त्रासाचे कारण बनू नये. श्रद्धेला कर्णकर्कश आवाजाची गरज नसते आणि संस्कृतीची उंची डेसिबलमध्ये मोजली जात नाही.
यंदा कोपरगावात एक नवा आदर्श निर्माण होऊ शकतो—जल्लोष असेल, पण दणदणाट नसेल; उत्साह असेल, पण उन्माद नसेल; परंपरा असेल, पण नियमभंग नसेल!
कारण शेवटी प्रश्न डीजेचा नाही…
प्रश्न आहे, आपल्या उत्सवाच्या आवाजापेक्षा नागरिकांच्या शांततेचा आवाज मोठा मानणार का?
कायदा सर्वांसाठी समान आणि कारवाईही समान—तेव्हाच उत्सव खऱ्या अर्थाने सर्वांचा!
👍 बातमी आवडली? शेअर करा | 💬 प्रतिक्रिया कमेंटमध्ये नोंदवा | 📲 ताज्या अपडेटसाठी ‘वृत्तवेध’सोबत जोडलेले रहा.
