अकोला जिल्ह्यातील लाखोंडा गावात आजही जिवंत आहे संतपरंपरेची भक्तीची परंपरा; जन्मोत्सव, पुण्यतिथी आणि मासिक पारायणाला भाविकांची मोठी उपस्थिती
कोपरगाव वृत्तवेध
लाखोंडा : काही गावांची ओळख त्यांच्या भौगोलिक वैशिष्ट्यांमुळे निर्माण होते; तर काही गावांची ओळख एखाद्या संताच्या भक्तिपरंपरेशी जोडली जाते. अकोला जिल्ह्यातील श्री क्षेत्र लाखोंडा हे अशाच भक्तिभावाने न्हाऊन निघालेले स्थान. परमसंत श्री परमहंस परशराम महाराज यांच्या भक्तीची अखंड ज्योत येथे आजही तेवत आहे. महाराजांचा जन्मोत्सव, पुण्यतिथी, मासिक पारायण आणि विविध धार्मिक उपक्रमांच्या माध्यमातून गावाने त्यांची भक्तिपरंपरा जपली आहे.
विशेष म्हणजे महाराजांच्या उत्सवाच्या काळात येथे मोठ्या प्रमाणावर भंडारा आयोजित केला जातो. दहा ते पंधरा पोती गव्हाच्या पोळ्यांचा प्रसाद भाविकांना दिला जातो. गावातील लहान-मोठे नागरिक, भक्तगण आणि माहेरवाशीण लेकी उत्सवासाठी आवर्जून एकत्र येतात. त्यामुळे लाखोंडा येथे होणारे धार्मिक सोहळे केवळ उत्सव न राहता गावाच्या सामूहिक भक्तीचे प्रतीक ठरतात.
बुद्ध पौर्णिमेला झाला जन्म; बालवयातच सुरू झाली भटकंती
परमहंस परशराम महाराजांचा जन्म सन १९०० मध्ये बुद्ध पौर्णिमेच्या शुभदिनी श्रीक्षेत्र जळतापूर, तालुका भातकुली, जिल्हा अमरावती येथे स्वर्गीय बळीरामपंत वडनेरकर (गुरव) आणि स्वर्गीय भिमाबाई बळीरामपंत वडनेरकर यांच्या घरी झाल्याचे भक्तपरंपरेत सांगितले जाते.
बालपणापासूनच त्यांच्यात आध्यात्मिक ओढ असल्याचे त्यांच्या भक्तपरंपरेतील कथांमध्ये नमूद केले जाते. पुढे विविध श्रीक्षेत्रांवर भ्रमण करत त्यांनी भक्तांशी संवाद साधला आणि भक्ती, समता व सेवाभावाचा संदेश दिला.
होळी पौर्णिमा, सन १९५१ रोजी श्रीक्षेत्र इंझा (वनश्री) येथे त्यांनी वैकुंठगमन केल्याचे भक्तपरंपरेत मानले जाते. त्यांचा जीवनप्रवास सुमारे ५१ वर्षांचा राहिला.
पिंपळोद येथे संजीवन समाधी
महाराजांच्या कार्याचा मोठा काळ श्रीक्षेत्र पिंपळोद येथे गेला. भक्तांच्या आग्रहातून येथे त्यांची संजीवन समाधी असल्याचे मानले जाते. औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेजवळ त्यांचे मंदिर उभारण्यात आले आहे.
पिंपळोद-येवदा मार्गावरील महाराजांनी निर्माण केलेल्या अमृतमय जलकुंडाजवळही भक्तांच्या पुढाकारातून मंदिर उभारण्यात आले आहे. विविध भक्तांच्या योगदानातून विकसित झालेली ही स्थळे आज महाराजांच्या स्मृती आणि भक्तिपरंपरेची केंद्रे म्हणून ओळखली जातात.
लाखोंड्यात भक्तीचा अखंड जागर
महाराजांच्या भक्तिपरंपरेतील महत्त्वाच्या केंद्रांपैकी लाखोंडा हे स्थान आज विशेष भावपूर्ण वातावरणासाठी ओळखले जाते. मंदिराचे अध्यक्ष शंकररावजी खवले यांच्या मार्गदर्शनाखाली ट्रस्टी, ग्रामस्थ आणि भक्तगण धार्मिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात.
महाराजांचा जन्मोत्सव असो, पुण्यतिथी असो किंवा मासिक पारायण—प्रत्येक उपक्रमात गावकऱ्यांचा उत्स्फूर्त सहभाग दिसून येतो. उत्सवासाठी गावातील माहेरवाशीण मुलीही आवर्जून गावात येतात. त्यामुळे महाराजांचा उत्सव हा केवळ धार्मिक कार्यक्रम न राहता गावाला एकत्र बांधणारा भक्तीचा सोहळा बनला आहे.
भक्तीबरोबरच समतेचा संदेश
परमहंस परशराम महाराजांच्या जीवनाशी संबंधित भक्तपरंपरेत त्यांच्या विविध लीला आणि चमत्कारांचे वर्णन आढळते. त्यातून भक्ती, समता आणि सेवाभावाचा संदेश मिळतो, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.
लाखोंडा येथे हीच परंपरा सामूहिक स्वरूपात अनुभवायला मिळते. मंदिराभोवती एकत्र येणारे ग्रामस्थ, पारायणात सहभागी होणारे भाविक, उत्सवातील सामूहिक सेवा आणि भंडाऱ्यातील सहभाग—या माध्यमातून भक्तीला सामाजिक एकात्मतेची जोड मिळते.
महाराजांचे स्मरण, गावाची एकजूट
लाखोंडा हे त्यामुळे केवळ एका धार्मिक स्थळाचे नाव नाही. श्री परमहंस परशराम महाराजांच्या स्मृतीभोवती उभी राहिलेली श्रद्धा, सेवा आणि सामूहिक सहभागाची परंपरा अशी या गावाची ओळख निर्माण झाली आहे.
महाराजांच्या जन्मोत्सवापासून पुण्यतिथीपर्यंत आणि मासिक पारायणापासून भंडाऱ्यापर्यंत विविध उपक्रमांतून ही परंपरा पुढच्या पिढीकडे पोहोचत आहे. भक्तांसाठी लाखोंडा म्हणजे श्रद्धेचे स्थान, तर ग्रामस्थांसाठी महाराजांच्या स्मरणातून एकत्र येण्याचे केंद्र.
भक्तीची ज्योत अशीच अखंड तेवत राहो आणि संतपरंपरेचा हा वारसा पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचत राहो—हीच श्री परमहंस परशराम महाराजांच्या चरणी प्रार्थना.
खारपानपट्ट्यात गोड्या पाण्याची धार; महाराजांच्या लीलांची आजही साक्ष देणाऱ्या विहिरी
अमरावती परिसरातील खारपानपट्ट्यात अनेक ठिकाणी शेती करणेही कठीण असलेल्या भागात श्री परमहंस परशराम महाराजांनी स्वतःच्या हाताने विहिरी खणल्याची भक्तपरंपरेत श्रद्धेने सांगितली जाणारी कथा आहे. विशेष म्हणजे, या विहिरींना गोड, अमृतमय आणि पिण्यायोग्य पाणी लागल्याचे भाविक सांगतात.
आजही या परिसरातील काही विहिरी आणि त्यातील गोड्या पाण्याची उपलब्धता महाराजांच्या भक्तांसाठी त्यांच्या लीलांची जिवंत साक्ष मानली जाते. खारपानपट्ट्यात गोडे पाणी मिळणे ही त्या काळातील मोठी आश्चर्याची बाब मानली जात होती. त्यामुळे या विहिरींशी महाराजांच्या स्मृती आणि श्रद्धा घट्ट जोडल्या गेल्या आहेत.
महाराजांनी जिथे हात लावला, तिथे गोड्या पाण्याचा झरा फुटला, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे. आजही त्या विहिरींचे अस्तित्व आणि त्यातील पाणी महाराजांच्या लीलांची आठवण करून देते.
जय श्री परमहंस परशराम महाराज!
आपला स्नेहांकित सेवाधारी
जयंत सुरेशराव वानखडे
९७६३७२९१३१
अमरावती / खामगाव
