आता हीच वेळ: गोदावरी खोऱ्याची ४० ते ५० टीएमसी तूट भरून काढा !

कोपरगाव वृत्तवेध:

“कुंभमेळ्यात संतांच्या आंघोळी होतील; पण आमच्या शेतकऱ्यांच्या शेताचे काय? स्नानासाठी पाणी मिळणार असेल तर शेतीही चिंब झाली पाहिजे. पश्चिमेचे पाणी पूर्वेकडे वळवून गोदावरी खोऱ्याची ४० ते ५० टीएमसी पाण्याची तूट भरून काढा. रस्ते दोन-तीन कमी झाले तरी चालतील; पण शेतकऱ्याला पाणी मिळाले पाहिजे,” असा आक्रमक सवाल सहकार महर्षी शंकरराव कोल्हे सहकारी साखर कारखान्याचे ज्येष्ठ नेते बिपिनदादा कोल्हे यांनी केला.

कारखान्याच्या ६४व्या वार्षिक सर्वसाधारण सभेत अध्यक्षस्थानावरून बोलताना कोल्हे यांनी साखर उद्योग, शेतकऱ्यांचा हमीभाव, पाणीटंचाई, ऊस लागवड, इथेनॉल, सहकार क्षेत्रातील घटती ताकद आणि खासगी साखर कारखानदारीच्या वाढत्या क्षमतेवर सरकारचे लक्ष वेधले. त्यांच्या आक्रमक भाषणाला सभासदांनी टाळ्यांच्या कडकडाटात प्रतिसाद दिला.

‘१९९२ सारख्या दुष्काळाची चाहूल’
यंदा म्हणावा तसा पाऊस झाला नसला तरी धरणे भरलेली आहेत. मात्र आगामी सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या पार्श्वभूमीवर पाण्याची मोठी गरज निर्माण होणार असल्याने शेतीसाठी प्रत्यक्षात किती पाणी उपलब्ध होईल, याबाबत अनिश्चितता असल्याचे कोल्हे यांनी नमूद केले.
“मला यंदाची परिस्थिती १९९२च्या दुष्काळासारखी वाटते. त्यामुळे आतापासूनच चारा-पाण्याचे नियोजन करा. जास्त क्षेत्रावर ऊस लावण्यापेक्षा दहा गुंठ्यांत २५ टन ऊस कसा घेता येईल, याचा विचार करा,” असे आवाहन त्यांनी केले.कमी क्षेत्रात अधिक उत्पादन घेणे शक्य असल्याचे सांगताना त्यांनी संजीवनी कारखान्याचे सभासद कै.शामराव गणपतराव औताडे यांनी एकरी ११७ मे.टन उसाचे विक्रमी उत्पादन केल्याचे उदाहरण दिले.

‘शेतकऱ्याला सबसिडी नको, हमीभाव द्या!’
साखरेच्या विक्री धोरणावरून केंद्र सरकारवरही कोल्हे यांनी निशाणा साधला. साखरेच्या साठ्याबाबतच्या धोरणामुळे बाजारातील साखरेचे दर दबावाखाली आल्याचा दावा त्यांनी केला.
“सिमेंट, स्टील आणि बांधकाम साहित्याचे दर वाढले की सरकार त्यांचे दर कमी करण्यासाठी अशीच धावपळ करत नाही. महागाई वाढली की सरकारी कर्मचारी आणि इतर घटकांना महागाई भत्ता मिळतो; मात्र २४ तास शेतात राबणाऱ्या शेतकऱ्याला संकटाच्या काळात हमीभाव मिळत नाही,” अशी खंत त्यांनी व्यक्त केली.
शेतकऱ्याला आर्थिक पॅकेज किंवा केवळ अनुदान देण्यापेक्षा संकटाच्या काळात हमीभावाची हमी देणे आवश्यक असल्याचे कोल्हे यांनी सांगितले.

‘एफआरपी वाढते, एमएसपी त्याच वेगाने का नाही?’
एफआरपी आणि एमएसपी यांची सांगड घालण्याची गरज असल्याचे सांगत कोल्हे म्हणाले की, शेतमालाचा भाव उत्पादन सुरू करण्यापूर्वी निश्चित झाला पाहिजे. उपग्रहाच्या माध्यमातून पीक नियोजन, उत्पादनाचा अंदाज आणि बाजारपेठेचा अभ्यास करण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली.
“गेल्या ७५ वर्षांत शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांकडे सातत्याने गांभीर्याने पाहिले गेले नाही. आता ठोस निर्णय घेण्याची वेळ आली आहे. शेतकऱ्याला सबसिडी नको; त्याच्या मालाला हमीभाव हवा,” अशी भूमिका त्यांनी मांडली.

‘शेतकरी रस्त्यावर उतरला तर…’
शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांकडे दुर्लक्ष सुरूच राहिले तर भविष्यात तीव्र आंदोलनाची परिस्थिती निर्माण होऊ शकते, असा इशाराही त्यांनी दिला.
“आम्ही मुळात शेतकरी आहोत आणि आंदोलकही आहोत. उन्हात काम करून घाम गाळण्याची आम्हाला सवय आहे. शेतकऱ्याने रस्त्यावर उतरायची वेळ आली तर कोणते सरकार किंवा कोणता पक्ष सत्तेत आहे, हे तो पाहणार नाही,” असे कोल्हे यांनी ठणकावून सांगितले.

पश्चिमेचे पाणी पूर्वेकडे वळवा
पश्चिमेकडील अतिरिक्त पाणी पूर्वेकडे वळविल्यास गोदावरी खोऱ्यातील पाण्याची तूट भरून काढता येईल, अशी भूमिका त्यांनी मांडली. धरणांसाठी जमिनी गमावलेल्या शेतकऱ्यांना अद्याप पुरेसा न्याय मिळालेला नसल्याचे सांगत पाणीप्रश्नाकडे दीर्घकालीन दृष्टिकोनातून पाहण्याची मागणी त्यांनी केली.
नाशिक–त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थ कुंभमेळा २०२७ साठी शासनाने स्वतंत्र प्राधिकरण स्थापन केले असून पाणीपुरवठा आणि जलव्यवस्थापन हे त्याच्या नियोजनातील महत्त्वाचे घटक आहेत.

इथेनॉलवरूनही सरकारला सवाल
“२० टक्के इथेनॉल मिश्रणामुळे वाहने खराब होतात, अशी ओरड केली जाते. त्याबाबत कोणाला शंका असेल तर खुल्या व्यासपीठावर चर्चा करा; मी माझी भूमिका सिद्ध करून दाखवतो,” असे आव्हान कोल्हे यांनी दिले.
केंद्राच्या नियमांनुसार एप्रिल २०२५पासून उत्पादित होणाऱ्या संबंधित पेट्रोल वाहनांना E20 इंधनासाठी प्रमाणित करण्याची तरतूद आहे.
सहकाराच्या अस्तित्वावर खासगी कारखानदारीचे सावट
खासगी साखर कारखान्यांची क्षमता वाढत असताना सहकारी कारखान्यांची संख्या आणि आर्थिक ताकद घटत असल्याकडे कोल्हे यांनी लक्ष वेधले.

“उसाचे क्षेत्र जेवढे आहे, तेवढे पाणी उपलब्ध नाही. टनेज घटत आहे. मग कोणत्या आधारावर खासगी कारखान्यांना गाळप क्षमता वाढविण्यासाठी परवाने दिले जातात?” असा सवाल त्यांनी उपस्थित केला.
खासगी कारखान्यांची वाढती क्षमता आणि सहकार क्षेत्रातील अडचणी यांचा विचार करताना कोणत्याही राजकीय दबावाला बळी न पडता वस्तुनिष्ठ निकष ठरविण्याची गरज असल्याचे त्यांनी सांगितले. “मोठा मासा छोट्या माशाला गिळतो, अशी परिस्थिती सहकार क्षेत्रात निर्माण होता कामा नये,” अशी भूमिका त्यांनी मांडली.

‘सरकारने ठोस निर्णय घ्यावा; आंदोलनात सर्वांत पुढे राहीन’
शेतकऱ्यांसाठी केंद्र व राज्य सरकारने विविध योजना केल्या असून त्यांचे स्वागत आहे. मात्र त्यापुढे जाऊन हमीभाव, पाणी आणि शेतमालाचे नियोजन याबाबत ठोस धोरण आवश्यक असल्याचे कोल्हे यांनी सांगितले.
“१९९०-९२ पासून हमीभावासाठी आंदोलने सुरू आहेत. आजपर्यंत प्रश्न पूर्ण सुटलेला नाही. सरकारने आमच्या सूचनांवर निर्णय घ्यावा. शेतकऱ्यांसाठी आंदोलनाची वेळ आली तर मी सर्वांत पुढे उभा राहीन,” अशी स्पष्ट भूमिका त्यांनी व्यक्त केली.
मंत्री राधाकृष्ण विखे पाटील आणि गिरीश महाजन यांच्याकडेही त्यांनी पाणी नियोजनाबाबत लक्ष घालण्याची मागणी केली.

‘शेतकऱ्याची जात एकच—शेतकरी’
“आम्हाला आरक्षण नको; पाणी द्या, सुविधा द्या, हमीभाव द्या. शेतकऱ्याची जात कोणतीही असो, त्याची ओळख शेतकरी हीच आहे,” असे सांगत कोल्हे यांनी शेतकरी प्रश्नाला जातीय राजकारणापलीकडे नेण्याची भूमिका मांडली.
सेंद्रिय खतांचा वापर, पारंपरिक शेती पद्धती, पाण्याचा काटकसरीने वापर आणि कमी क्षेत्रात अधिक उत्पादन या दिशेने शेतकऱ्यांनीही बदल स्वीकारण्याचे आवाहन त्यांनी केले.

‘शेतकरी जगला तरच शेती आणि सहकार जगेल’
साखर उद्योगाला केवळ करसवलती किंवा कर्जसहाय्य देऊन सहकार क्षेत्राचे प्रश्न सुटणार नाहीत. शेतकऱ्याचे उत्पन्न, पाणी आणि उत्पादनाला मिळणारा भाव या मूलभूत प्रश्नांवर कायमस्वरूपी उपाय करावा लागेल, असा सूर बिपिनदादा कोल्हे यांच्या भाषणातून उमटला.
“गेल्या ७५ वर्षांचे प्रश्न एका रात्रीत सुटणार नाहीत, हे मान्य आहे. मात्र ते हळूहळू सोडवण्याची सुरुवात झाली पाहिजे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी शेतकरी जगविण्यासाठी योग्य पावले उचलावीत,” अशी अपेक्षा व्यक्त करत त्यांनी आपले भाषण संपविले.
बिपिनदादा कोल्हे यांच्या सडेतोड भाषणातील पाणी, हमीभाव आणि शेतकरी प्रश्नांवरील भूमिका सभेतील चर्चेचा केंद्रबिंदू ठरली.

ही बातमी उपयुक्त वाटली असेल तर आपल्या मित्रांपर्यंत नक्की शेअर करा. आपल्या प्रतिक्रिया कमेंटमध्ये जरूर नोंदवा. अशाच ताज्या आणि विश्वासार्ह बातम्यांसाठी ‘वृत्तवेध’ला नियमित भेट द्या.