खिडक्यांच्या काचा थरथरतात, मुलांचा अभ्यास बिघडतो, रुग्णांची झोपमोड होते; ‘डीजेमुक्त कोपरगाव’चा संकल्प करण्याची गरज
कोपरगाव वृत्तवेध :
कोपरगावच्या मुख्य रस्त्यांवरून हजारो वॉटचा डीजे धडधडत जातो आणि त्याचा आवाज घराघरांत पोहोचतो. खिडक्यांच्या काचा थरथरतात, लहान मुले दचकतात, ज्येष्ठ नागरिक अस्वस्थ होतात, रुग्णांची झोपमोड होते आणि विद्यार्थ्यांच्या अभ्यासात व्यत्यय येतो. तरीही याला आपण किती दिवस ‘सणाचा उत्साह’ म्हणून स्वीकारणार?
‘डीजेमुक्त राज्य’, ‘ध्वनिप्रदूषणमुक्त उत्सव’ अशा घोषणा केल्या जातात. ध्वनिप्रदूषणाबाबत नियम आहेत, प्रशासनाकडे अधिकार आहेत आणि कारवाईची यंत्रणाही आहे. मात्र प्रश्न अंमलबजावणीचा आहे. सणांच्या मिरवणुकीत ध्वनीमर्यादेचे नियम प्रत्यक्षात कितपत पाळले जातात? हा प्रश्न आता नागरिकांनी विचारण्याची वेळ आली आहे.
कायद्यापेक्षा मोठे कोण?
कारवाईच्या वेळी राजकीय हस्तक्षेपाच्या चर्चा होत असल्याची भावना नागरिकांमध्ये निर्माण होत असेल, तर ती निश्चितच गंभीर बाब आहे. कोणतेही मंडळ, कोणताही पक्ष किंवा कोणताही लोकप्रतिनिधी कायद्यापेक्षा मोठा असू शकत नाही. सण साजरा करण्याचा अधिकार प्रत्येकाला आहे; मात्र त्याचवेळी दुसऱ्याच्या आरोग्यावर आणि शांततेवर परिणाम करण्याचा अधिकार कोणालाही असू शकत नाही.
मिरवणुकीच्या मार्गावर तासन्तास ध्वनिप्रदूषण सहन करणाऱ्या नागरिकांचा प्रश्नही महत्त्वाचा आहे. उद्घाटनाला काही मिनिटे उपस्थित राहणे सोपे असते; पण त्याच मार्गावर राहणाऱ्या कुटुंबांना हा आवाज दीर्घकाळ सहन करावा लागतो. वृद्ध, विद्यार्थी, आजारी व्यक्ती, नवजात बालके आणि रुग्ण यांचा विचार उत्सवाच्या नियोजनात होणार की नाही?
धार्मिक उत्सवांचा सन्मान, पण ध्वनिप्रदूषणाला लगाम
कोपरगाव शहरातून वर्षभर विविध समाजांच्या मिरवणुका आणि धार्मिक उत्सव साजरे होतात. प्रत्येक धर्माच्या श्रद्धेचा आणि उत्सवाचा सन्मान झालाच पाहिजे. मात्र धार्मिक स्वातंत्र्य आणि अमर्याद ध्वनिप्रदूषण यांची सरमिसळ होऊ नये.
रुग्णालये, ज्येष्ठ नागरिक, विद्यार्थी आणि आजारी व्यक्ती यांच्या त्रासाकडे दुर्लक्ष करून मोठा आवाज करणे ही उत्सवाची संस्कृती ठरू शकत नाही. ‘डीजे मोठा म्हणजे उत्सव मोठा’ हा गैरसमज मोडण्याची गरज आहे.
लालबागच्या राजाने दाखवलेली वाट
अलीकडे कोपरगावात लालबागच्या राजाचे आगमन पारंपरिक वाद्यांच्या गजरात झाले. डीजे-डॉल्बीच्या दणदणाटाशिवायही उत्साह निर्माण होऊ शकतो, हे या मिरवणुकीने दाखवून दिले.
मग हा प्रयोग एका मिरवणुकीपुरताच का मर्यादित राहावा?
ढोल-ताशा, लेझीम, पारंपरिक वाद्ये, भजन आणि कीर्तन यामध्ये आपल्या उत्सवांची सांस्कृतिक ओळख आहे. आधुनिकतेचा स्वीकार करताना परंपरेचा आवाज हरवण्याची गरज नाही.
डीजे, डॉल्बी, लेझर आणि त्यावरील मोठा खर्च कमी करून तोच पैसा विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणासाठी, गरजूंच्या उपचारांसाठी, अन्नदानासाठी किंवा सामाजिक उपक्रमांसाठी वापरला तर उत्सवाला सामाजिक अर्थही प्राप्त होऊ शकतो.
‘डीजेमुक्त कोपरगाव’चा निर्णय कोण घेणार?
ध्वनिप्रदूषणाचा प्रश्न केवळ पोलिसांचा किंवा प्रशासनाचा नाही. ही सामूहिक सामाजिक जबाबदारी आहे.
शहरातील विधिज्ञ, डॉक्टर, प्राध्यापक, महिला, विद्यार्थी, तरुण, उद्योजक, सामाजिक कार्यकर्ते, विविध धार्मिक संस्थांचे प्रतिनिधी आणि सर्वपक्षीय लोकप्रतिनिधींनी एकत्र येऊन ‘डीजेमुक्त कोपरगाव’चा संकल्प करण्याची गरज आहे.
हा कोणत्याही धर्माच्या विरोधातील लढा नाही. कोणत्याही उत्सवाच्या विरोधातीलही नाही. हा आपल्या मुलांच्या आरोग्यासाठी, वृद्धांच्या शांततेसाठी, रुग्णांच्या विश्रांतीसाठी आणि शहराच्या सार्वजनिक शांततेसाठीचा मुद्दा आहे.
लोकप्रतिनिधींनीही राजकारणापेक्षा नागरिकांचे आरोग्य मोठे मानण्याची वेळ आली आहे. नियम सर्वांसाठी समान असतील, तर उत्सवाचे मंडळ कोणतेही असो, पक्ष कोणताही असो किंवा प्रभाव कोणाचाही असो—नियमभंग झाल्यास कायद्याप्रमाणे कारवाई झाली पाहिजे.
उत्सव हवेत; पण विवेकही हवा!
आपल्याला सण हवेत की सणांच्या नावाखाली ध्वनिप्रदूषण? डीजेचा दणदणाट हवा की ढोल-ताशांचा सांस्कृतिक गजर? काही तासांचा कानठळ्या बसवणारा आवाज आपल्या मुलांच्या आरोग्यापेक्षा मोठा आहे का? हा निर्णय केवळ प्रशासनाचा नाही. हा निर्णय केवळ लोकप्रतिनिधींचाही नाही. हा निर्णय कोपरगावच्या प्रत्येक नागरिकाने घ्यायचा आहे.
एक मंडळ पुढे आले, तर दुसऱ्यानेही पुढाकार घ्यावा. ‘माझा उत्सव, माझी जबाबदारी’ ही भावना रुजली, तर ‘डीजेमुक्त कोपरगाव’ ही केवळ घोषणा राहणार नाही; ती शहराच्या उत्सवसंस्कृतीचा भाग बनेल.
सण साजरे झाले पाहिजेत. रस्ते रंगले पाहिजेत. ढोल-ताशे वाजले पाहिजेत. आनंदाची उधळण झाली पाहिजे.
पण कुणाच्या आरोग्याची किंमत मोजून नाही. कुणाच्या रुग्णालयातील शांतता भंग करून नाही. कुणाच्या मुलांच्या अभ्यासावर परिणाम करून नाही.
कोपरगावकरांनो, डीजेचा आवाज कमी करण्याची नव्हे; आपल्या विवेकाचा आवाज मोठा करण्याची हीच वेळ आहे!
👍 बातमी आवडली? शेअर करा | 💬 प्रतिक्रिया कमेंटमध्ये नोंदवा | 📲 ताज्या अपडेटसाठी ‘वृत्तवेध’सोबत जोडलेले रहा.
