नारायण महाराजांच्या विचारांनी महिलांच्या आरोग्यसेवेला दिशा

नैसर्गिक उपचार, गर्भसंस्कार आणि मातृत्वाच्या प्रवासात महिलांना आधार; डॉ. सुप्रिया डोंगरे यांच्याशी संवाद

कोपरगाव: राजेंद्र सालकर

नारायणपूर येथील परमपूज्य नारायण महाराज यांनी धार्मिक कार्यासोबतच व्यसनमुक्ती, बालसंस्कार, सामुदायिक विवाह आणि समाजप्रबोधनाच्या माध्यमातून सामाजिक कार्याला वेगळी दिशा दिली. त्यांच्या समाजाभिमुख विचारांपासून प्रेरणा घेत नारायणधाम येथे आयुर्वेद, योग आणि निसर्गोपचाराच्या माध्यमातून आरोग्यसेवेला सामाजिक दृष्टिकोनाची जोड देण्याचा प्रयत्न डॉ. सुप्रिया उमेशकुमार डोंगरे करीत आहेत.

महिलांचे आरोग्य, गर्भधारणेपूर्व तयारी, गर्भसंस्कार, प्रसूती, स्त्री-पुरुष वंध्यत्वाशी संबंधित प्रश्न तसेच आहार-विहार आणि जीवनशैली याबाबत त्या मार्गदर्शन करतात. उपचारासोबत आरोग्यजागृती आणि योग्य वेळी वैद्यकीय सल्ला घेण्यावर त्यांचा भर आहे. त्यांच्या कार्याचा आणि आरोग्यविषयक दृष्टिकोनाचा घेतलेला हा आढावा.

प्रश्न : वैद्यकीय क्षेत्रात येण्याची प्रेरणा कुठून मिळाली?

डॉ. सुप्रिया डोंगरे : लहानपणापासूनच डॉक्टर होण्याची इच्छा होती. पुण्यातील शिक्षणानंतर आयुर्वेदिक वैद्यकीय शिक्षण पूर्ण केले. प्रत्यक्ष काम करताना केवळ आजारावर उपचार करण्यापेक्षा रुग्णाची जीवनशैली, आहार, मानसिक स्वास्थ्य आणि दैनंदिन सवयी यांचाही विचार करणे आवश्यक असल्याचे जाणवले. नारायण महाराजांचे समाजाभिमुख विचार आणि नारायणधामचे कार्य यामुळे या दृष्टिकोनाला अधिक व्यापक दिशा मिळाली.

प्रश्न : नारायण महाराजांच्या विचारांचा आपल्या आरोग्यसेवेवर कसा प्रभाव आहे?

डॉ. डोंगरे : नारायण महाराजांनी समाजातील गरजू घटकांना आधार देण्याचे काम केले. व्यसनमुक्ती, बालसंस्कार आणि सामुदायिक विवाह यांसारख्या उपक्रमांतून त्यांनी समाजाच्या सर्वांगीण आरोग्याचा विचार केला. त्यांच्याकडून प्रेरणा घेताना आरोग्य म्हणजे केवळ औषधोपचार नसून योग्य आहार, शिस्तबद्ध जीवनशैली, मानसिक स्वास्थ्य आणि सकारात्मक संस्कार यांचाही त्यात समावेश होतो, ही भूमिका आम्ही पुढे नेण्याचा प्रयत्न करतो.

प्रश्न : महिलांसाठी स्वतंत्र आरोग्यविषयक मार्गदर्शनाची गरज का जाणवली?

डॉ. डोंगरे : नारायणधाममध्ये उपचारासाठी येणाऱ्या महिलांची संख्या वाढत गेली. महिलांच्या काही आरोग्यविषयक समस्या त्या मोकळेपणाने सांगत नाहीत. मासिक पाळी, गर्भधारणा, प्रसूती, वंध्यत्व किंवा जीवनशैलीशी संबंधित प्रश्नांवर योग्य वेळी मार्गदर्शन मिळणे महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे महिलांसाठी समुपदेशन आणि उपचाराच्या माध्यमातून स्वतंत्र लक्ष देण्याची गरज निर्माण झाली.

प्रश्न : गर्भधारणा आणि गर्भसंस्काराच्या काळात कोणत्या बाबींना प्राधान्य देता?

डॉ. डोंगरे : गर्भधारणेपूर्वी स्त्री आणि पुरुष दोघांचेही आरोग्य महत्त्वाचे आहे. गर्भधारणा झाल्यानंतर आईचा आहार, शारीरिक हालचाल, मानसिक स्वास्थ्य आणि आवश्यक वैद्यकीय तपासण्या याकडे सातत्याने लक्ष द्यावे. गर्भसंस्काराच्या माध्यमातून आहार, योग, प्राणायाम, ध्यान आणि सकारात्मक जीवनशैलीबाबत मार्गदर्शन केले जाते. मात्र गर्भावस्थेतील कोणताही उपचार, औषध किंवा व्यायाम तज्ज्ञांच्या वैद्यकीय सल्ल्यानेच करणे आवश्यक आहे.

प्रश्न : वंध्यत्वाच्या समस्येकडे समाजाने कोणत्या दृष्टिकोनातून पाहायला हवे?

डॉ. डोंगरे : मूल न होण्यामागे केवळ महिलाच कारणीभूत असतात, हा गैरसमज दूर होणे आवश्यक आहे. स्त्री आणि पुरुष दोघांचीही तपासणी महत्त्वाची असते. प्रजननक्षमतेशी संबंधित अडचणी, शुक्राणूंची संख्या किंवा गुणवत्ता, वय, जीवनशैली, ताणतणाव तसेच इतर वैद्यकीय कारणांचा विचार करावा लागतो. त्यामुळे दोषारोप करण्यापेक्षा कारण समजून घेऊन योग्य वैद्यकीय सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.

प्रश्न : नैसर्गिक उपचारांविषयी महिलांमध्ये उत्सुकता वाढत आहे. याकडे कसे पाहता?

डॉ. डोंगरे : नैसर्गिक उपचारपद्धतींकडे वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहणे गरजेचे आहे. आयुर्वेदातील आहार-विहार, योग किंवा इतर उपचारपद्धती रुग्णाची प्रकृती आणि गरज लक्षात घेऊन वापरल्या पाहिजेत. विशेषतः गंभीर आजार किंवा गर्भावस्थेसारख्या संवेदनशील परिस्थितीत आवश्यक वैद्यकीय तपासण्या आणि तज्ज्ञांचा सल्ला दुर्लक्षित करता कामा नये.

प्रश्न : आजच्या महिलांसमोर आरोग्याच्या दृष्टीने कोणती आव्हाने आहेत?

डॉ. डोंगरे : बदलती जीवनशैली, अनियमित आहार, व्यायामाचा अभाव, ताणतणाव आणि अपुरी झोप यांचा आरोग्यावर परिणाम होतो. अनेक महिला कुटुंबाच्या जबाबदाऱ्यांना प्राधान्य देताना स्वतःच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करतात. मात्र स्वतःचे आरोग्यही तितकेच महत्त्वाचे आहे. नियमित तपासणी, संतुलित आहार, पुरेशी झोप आणि शारीरिक सक्रियता याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.

प्रश्न : ग्रामीण भागातील महिलांना काय संदेश द्याल?

डॉ. डोंगरे : आरोग्याच्या समस्यांकडे दुर्लक्ष करू नका. त्रास लहान वाटत असला तरी तो वारंवार होत असेल तर तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या. गर्भधारणा, प्रसूती किंवा वंध्यत्वासंबंधी समस्या असल्यास घरगुती उपायांवर दीर्घकाळ अवलंबून राहण्यापेक्षा योग्य तपासणी करून घ्यावी. आरोग्याबाबत संकोच न करता प्रश्न विचारणे हीच उपचाराच्या दिशेने पहिली पायरी आहे.

प्रश्न : पुढील काळात आपल्या कामाची दिशा काय असेल?

डॉ. डोंगरे : महिलांना आरोग्याबाबत योग्य माहिती मिळावी, उपचारासोबत जीवनशैलीत आवश्यक बदल करता यावेत आणि मातृत्वाचा प्रवास अधिक सजगपणे करता यावा, यासाठी काम सुरू ठेवण्याचा प्रयत्न आहे. नारायण महाराजांनी दिलेला समाजसेवेचा विचार आणि नारायणधामची आरोग्यविषयक परंपरा पुढे नेणे, हीच आमची भूमिका आहे.

उपचारासोबत आरोग्यजागृतीवर भर

नारायणधामच्या माध्यमातून आयुर्वेद, योग, निसर्गोपचार, आहार-विहार आणि ताणतणाव व्यवस्थापनाबाबत मार्गदर्शन केले जाते. महिलांसोबतच पुरुषांमधील प्रजननाशी संबंधित काही समस्यांबाबतही मार्गदर्शन केले जाते. गर्भधारणेपूर्व तयारी, गर्भावस्थेतील आहार-विहार आणि योग-प्राणायाम याबाबत समुपदेशन हा या उपक्रमाचा एक भाग आहे.

आरोग्याच्या कोणत्याही समस्येकडे अंधविश्वासाने न पाहता योग्य निदान, आवश्यक तपासण्या आणि तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे. आयुर्वेद, योग आणि निसर्गोपचारासोबत आवश्यकतेनुसार आधुनिक वैद्यकीय उपचारांची सांगड घालण्याचा विवेकी दृष्टिकोनही तितकाच महत्त्वाचा ठरतो.

नारायण महाराजांच्या समाजाभिमुख विचारांना आरोग्यसेवेची जोड देत महिलांमध्ये आरोग्याविषयी जागरूकता निर्माण करण्याचा डॉ. सुप्रिया डोंगरे यांचा प्रयत्न त्यामुळे केवळ उपचारांपुरता मर्यादित न राहता ‘आरोग्याबाबत जागरूकता आणि योग्य वेळी योग्य सल्ला’ या व्यापक भूमिकेकडे वाटचाल करणारा ठरतो.

महिलांच्या आरोग्याकडे केवळ उपचाराच्या चौकटीत न पाहता प्रतिबंधात्मक आरोग्य, जीवनशैली आणि आरोग्यजागृती यांना महत्त्व देण्याचा डॉ. सुप्रिया डोंगरे यांचा दृष्टिकोन आहे. नारायण महाराजांच्या समाजाभिमुख विचारांना आरोग्यसेवेची जोड देत महिलांना त्यांच्या आरोग्याबाबत अधिक सजग करण्याचा हा प्रयत्न नारायणधामच्या कार्याची एक महत्त्वाची बाजू ठरतो.

वृत्तवेध | महत्त्वाचे मुद्दे
महिलांसाठी स्वतंत्र आरोग्य मार्गदर्शन व समुपदेशन
गर्भधारणेपूर्व तयारी आणि गर्भसंस्कारावर भर
स्त्री-पुरुष दोघांच्या आरोग्याच्या दृष्टीने वंध्यत्वाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन
आयुर्वेद, योग आणि निसर्गोपचाराचा वापर
आहार, जीवनशैली आणि मानसिक स्वास्थ्याबाबत मार्गदर्शन
ग्रामीण महिलांमध्ये आरोग्यजागृतीचा प्रयत्न
उपचारासोबत प्रतिबंधात्मक आरोग्याला महत्त्व

ही बातमी उपयुक्त वाटली असेल तर आपल्या मित्रांपर्यंत नक्की शेअर करा. आपल्या प्रतिक्रिया कमेंटमध्ये जरूर नोंदवा. अशाच ताज्या आणि विश्वासार्ह बातम्यांसाठी ‘वृत्तवेध’ला नियमित भेट द्या.